Mesto Monografija Geografski prikaz

Geografski prikaz sela

Geografski položaj

Banatsko Novo Selo se nalazi u južnom delu Banata. Prostire se na 45° 0 min severne geografske širine, tačno na sredini severne polulopte, i na 18° i 28 min istočne geografske dužine. Pripada Opštini Pančevo, od koga je udaljeno 18 km upravcu severoistoka. Kroz samo naseljeno mesto prolazi put prvoga reda koji spaja Jugoslaviju i Rumuniju. Neposrednopored mesta izgrađena je železnička pruga takođe međunarod nog značaja.

Morfološki izgled

Banatsko Novo Selo izgrađeno je na Južnobanatskoj lesnoj zaravni. Ova lesna zaravan predstavlja zasebnu morfološku celinu. Prostire se između doline Tamiša na zapadu i severozapadu zatim Dunava na jugu, dok na severozapadu dopire do Ilandžanske i Alibunarske depresije i, najzad, na istoku do podnožja Vršačkih planina i Belocrkvanske kotline.

Južnobanatska lesna zaravan zauzima centralni položaj na južnoj lesnoj terasi čija je nadmorska visina oko 104 m.južnobanatska lesna zaravan je 10—20 m viša od južnobanatske lesne terase i kao viši plato dominira tim terenom. Južnobanatska lesna terasa je viša od aluvijalne ravni Dunava 6—8 m.

Na Južnobanatskoj lesnoj zaravni jasno su izražena dva dela, i to: jugozapadni i severoistočni. Banatsko Novo Selo leži na južnoj strani jugozapadnog dela. Duž glavne ose JuŸriobanatske lesne zaravni severozapad-jugoistok, prostire se Velika ili Banatska peščara, zbog toga Južnobanatska lesna zaravan ima potkovičast izgled. Ova lesna zaravan danas predstavlja fosilni oblik eolsko-akumulativne tvorevine.

U okviru jugozapadnog dela Južnobanatske lesne zaravni, po morfološkom kriteriju, možemo izdvojiti tri osnovnamorfološka elementa, i to:

1) površinu lesne zaravni,

2) prelaznu zonu i

3) lesni odsek pregib.

U sastavu ovih morfoloških elemenata najveći deo zauzima les i peskovita les. Od lesa je sastavljena površina lesnezaravni i lesni odsek, dok je peskovit les dominantan u prelaznoj zoni.

1. Površina lesne zaravni ima izgled, u ovom delu, razvučenog trougla, čija se maksimalna širina nalazi izmeđuBavaništa i Vrela i iznosi 15 km, dok je između Kačareva i Banatskog Novog SeIa svega 8 km. To je posledica različitogdejstva vetra, kako prostorno, tako i vremenski. Vetar je bio ciominantan u periodu suve klime, kada se upravo i taložilaova vodeća formacija les. Međutim, u ovoj morfološkoj celini vetar je i danas prisutan, ali naravno ni približno nema onajznačaj zamodelovanje reljefa kakav je nekad imao. Danas je les već prekriven humusnim prekrivačem.

Razgraničavanje jugozapadnog dela Južnobanatske lesne zaravni na tri morfološka elementa učinjeno je i na osnovumorfološkog izgleda površine. Mikrooblici koji se javljaju na površini su lesne vrtače i lesne dine. Lesne vrtače daju osnovno obeležje, pečat površini lesne zaravni. Međutim, lesne vrtače nisu ravnomerno raspoređene po celoj površini lesne zaravni već su skoncentrisane, uglavnom, u četiri potesa.

Jedan od potesa, ujedno i najveći, nalazi se u prostoru između Dolova i Banatskog Novog Sela u površini od oko 30 km2. Oblik vrtača u ovom potesu je različit. Najčešće je elipsast pravougaoni itd. Najveće po površini su vrtače poligonalnog oblika, čiji prečnik iznosi 300—800 m. Vrtače su vrlo česte, tako da ih može biti po 50 na jednom km2. One se ovde smenjuju sa ravnim delovima površine lesne zaravni na svega 50—100 m razdaljine.

Zbog toga je površina ovoga potesa jako valovita i ima izgled ,,boginjavog ,, krasa iz kraških predela.

2. Drugi morfološki elemenat je prelazna zona. Ona je pretežno sastavljena od peskovitog lesa. Međutim, ona nije jasno izražena kao površina lesne zaravni.

U celini i ona ima izgled jako razvučenog ravnokrakog trougla, čija se osnovica prostire između Banatskog Novog Selai Vladimirovca. U tom pravcu dostiže širinu oko 6 km. Ona se dalje nastavlja kao jedinstvena celina na prelaznu zonu prema Crepaji i na severu prema Seleušu.

3. Kao treći morfološki elemenat može se izdvojiti lesni odsek — pregib. Jugozapadni deo Južnobanatske lesne zaravni odvojen je od niže lesne terase odsekom koji se na većem delu razvija u uže ili šire pregibe. Samo selo, kao što je već izneto, leži na površini lesne zaravni, ali se njen atar zapadno i južno od sela prostire preko ovih pregiba.

Prvobitni izgled lesnog odseka — pregiba je u supodinskom delu izmenjen naknadnom akumulacijom rečnih i eolskihsedimenata. Tako su stvoreni uslovi za formiranje novih oblika: dolina — rečnih terasa.

Takav fosilni oblik izražen je istočno od puta Banatsko Novo Selo—Pančevo. To je, u stvari, staro rečno korito, kojeje u vezi sa prirodnim hidrografskim sistemom Nadel.

Ovaj deo je morfološki jasnije izdvojen od prelazne zone. Na njemu se nalaze mikro oblici: lesne vrtače i dva pregiba, čija je visina 5 i 10 rn. Na zapadnom delu spušta se na nižu lesnu terasu koja je sastavljena od barske facije lesa.

Danas je barska facija lesa već pokrivena slojem kopnenog lesa.

Kao zaključak se može izvesti da je morfološki izgled Banatskog Novog Sela interesantan, raznovrstan i zbog toga semože koristiti više morfoloških celina.

Pedološki sastav zemljišta

Atar Banatskog Novog Sela leži na različitom pedološkom tlu. Posmatrajući pedološku kartu, možemo ipak izdvojiti nekoliko tipova tla, i to: černozem, peskoviti černozem, čcrnozem i livadsku crnicu, kao i žuti, smđi i crni pesak.

Černozem zahvata zapadni i jugozapadni deo atara Banatskog Novog SeIa. Kao tip zemljišta černozem se odlikujenizom važnih morfoloških, hemijskih, fizičkih i bioloških osobina. Sve ove osobine zajedno obezbeđuju ovom zamljištuplodnost i produktivnost. Jedna od važnih njenih osobina je tamni humusni sloj, koji postepeno prelazi u svetliju boju, a koja na dubini od 70—80 cm prelazi u žućkastu ilovaču.

Tamna organska materija, humus, dobro je izmešana sa mineralnim česticama zemljišta, pa se čak i pri uveličavanju ne može razlikovati. Ovaj humus černozema je poreklom od ostataka nekadašnje stepsko-travne vegetacije, koja je danasvrlo pogodna za obradu. Dovoljno je porozan, uvek iznad 50%, a sadržaj humusa je 4—8%. Važna hemijska osobina černozema je da sadrži kreč, kao i razne druge materije. Na linijiSefkerin—Banatsko Novo Selo rasprostranjen je karbonatni černozem.

Peskoviti černozem je karakterističan najviše za Južnobanatsku lesnu zaravan. Rasprostranjen je na severoistočnom delu atara Banatskog Novog Sela. Odlikuje se manjom produktivnošću i većom peskovitošću.

Livadske oranice se prostiru na jugoistočnom i južnom delu, kao i na severozapadnom delu od samoga sela. Vrlo je plodna i često prelazi produktivnost černozema.

Za razliku od livadske crnice, žuti, smeđi i crni pesak je najmanje plodan, a i zahvata najmanji deo atara Banatskog Novog Sela. Nalazi se na njegovom istočnom delu.

Klimatske odlike

Pošto se Banatsko Novo Selo nalazi na 18 km udaljenosti od Pančeva, na geografskoj širini 45° i O i na nadmorskoj visini od 104—124 m, to se za klimu ovoga mesta mogu koristiti podaci koji važe za Pančevo i Južni Banat. Interesantno je da se Banatsko Novo Selo nalazi tačno na polovini severne polulopte, tj. na jednakoj udaljenosti od pola i polutara. S druge strane, mala nadmorska visina omogućava prodiranje hladnih vazdušnih masa kroz poznata ,,Bečka,, vrata, koje kao severni i severozapadni vetrovi struje preko Panonske nizije i južnog Banata. Temperature vazduha mogu se zimi dosta nisko spustiti. Sa druge strane, južni Banat je na udaru košavskog vetra, tj. suvih i često hladnih vazdušnih struja koje se probijaju kroz rečna korita i planinske klisure u predelu Karpata.

Pošto je temperatura vazduha jedan od bitnih klimatskih elemenata, to ćemo se prvo na njemu zadržati. Maksimalna temperatura je avgusta meseca i iznosi 24,2°C, a minimalna januara i iznosi l,7°C.  Podaci se odnose na period od 1948. do 1954. godine. Međutim, poslednjih godina klimatske prilike su se znatno izmenile, tako da su temperature u januaru često ispod nule, a u letnjim mesecima daleko premašuju datu cifru.

U vezi sa temperaturom, ističe se da se prvi mrazevi mogu javiti u drugoj polovini oktobra meseca, dok se pozni mrazevi javljaju tek decembra Takvi pozni mrazevi bili su poznati 1929, 1933, 1938, 1940, 1942. itd. Međutim, izrazito jake zime sa ranim mrazevima bile su 1931, 1952, 1955, 1956, 1963. itd.

Najtopliji letnji meseci su juli i avgust, kao što je napomenuto, sa prosečnom temperaturom 23,1°C. Međutim, ponekad su temperature u julu i do 40°C, kao što je bilo 1924, 1928, 1938, 1952. itd.

Padavina ima relativno malo, svega 550—650 mm godišnje. Karakteristično je da su padavine tako raspoređene, da se poklapaju sa najvažnijim vegetacionim periodima. Tako maja meseca iznose 78,3 cm, a početkom leta, juna meseca, 96,7 cm. Maksimum i minimum padavina se ne poklapa sa maksimumom i minimumom temperatura. Ovaj kraj je poznat po čestim sušnim periodima. Tako je u vremenu od 1925—1960. godine bio prosek 6—10 dana. U periodu od 1925—1945. godine javlja se 19 sušnih perioda sa trajanjem od 20 i više dana. 1953. godine sušni period je trajao oko 120 dana i to u septembru, oktobru, novembru i decembru mesecu. 1958. godine broj sušnih dana bio je još i veći. Izraziti vetrovi ovoga kraja su severac i košava.

Hidrograflja

U pogledu hidrografije, područje Banatskog Novog Sela ima posebna obeležja. Južnobanatska lesna zaravan, koja je ovalnog oblika, sa dužom osovinom od 54 km u pravcu severo- zapad—jugoistok, sastavljena je od dva horizontalna sloja lesa koji su rastavljeni jednom smeđom fosilnom zonom. Na površini se nalazi prilično debeo sloj černozema. Zbog toga je izdan dosta duboka, a ako tome dodamo i malu količinu atmosferskog taloga, Južnobanatska lesna zaravan je veoma bliska stepskim predelima. Veoma je značajno kolebanje izdanske vode, jer je ovde zastupljena duboka izdanska voda između dva nepropustljiva sloja. Jedan se nalazi na dubini od oko dva metra, tako da se za vreme jakih pljuskova i za vreme proleća, kad se topi sneg, ovde javlja voda, mada je u ostalim vremenskim periodima nema. Zbog toga slobodno možemo reći da to nije ni prava izdanska voda, već površinska voda od jakih pljuskova kiše. Drugi sloj se nalazi na znatno većoj dubini i zbog toga je vrlo teško doći do prave izdanske vode. Zbog toga je Banatsko Novo Selo izgrađeno na više morfoloških elemenata, da bi se lakše snabdelo vodom.

Podobnost tla za određene kulture

Osnovno zanimanje stanovnika oba naselja koja su se doselila na teritoriju današenjeg Novog Sela, bilo je stočarstvo, dok je zemljoradnja bila manje razvijena. Ista situacija bila je i prvih godina posle naseljavanja sela. Iz tog vremena imamo zapis Josifa II, koji je putovao po ovim krajevima i (1773) notirao da je zemljište u novonaseljenom ataru peskovito, siromašnije i slabije obrađeno od okolnih sela. Ima više razloga za ovakvu proizvodnu orijentaciju tadašnjih stanovnika sela; vrlo nizak stupanj razvoja proizvodnih sredstava za poljoprivredu; od stočarstva su se dobijali proizvodi za ishranu i osnovne sirovine za proizvodnju odevnih predmeta i, najzad, u uslovima čestih sukoba na granici i upada Turaka, stoka je bila imovina koja se lakše selila i koju je bilo lakše očuvati nego useve.

Današnji novoseljanski atar prostire se na ukupnoj površini od 9.901 ha, 89 ari i 87 m2 (oko 17.328 k. jut.) i ima sledeću strukturu:

njive
9.051,5228
ha
vinogradi
63,0415
ha
livade
7,2186
ha
pašnjaci
227,4511
ha
šume
34,7924
ha
trstici
0,1424
ha
neplodno
517,7239
ha
Primedba: Podaci su uzeti iz opštinske geodetske uprave i treba ih korigovati u stavkama ,,pašnjaci,, i ,,vinogradi,, , jer je Zemljoradnička zadruga razorala pašnjak veličine 103 ha, pa se ta površina koristi kao njiva;,,vinogradi,, skoro da ne postoje više, jer su isti krčeni i pretvoreni u njive.
Po kvalitetu, struktura zemljišta je sledeća (u hektarima, po klasama): 

k l a s e Kategorija zemljišta

 
I
I I
III
IV
V
njive
774,53
2.990,19
5.055,39
261,32
vinogradi
62,79
0,24
livade
0,69
6,50
pašnjak
62,45
79,95
146,87
šume
21,72
13,07
trstik
0,14

 Dakle, većina proizvodnih površina spada u treću i četvrtu klasu plodnosti. Njivskog zemljišta u I klasi uopšte nema, a kategoriju vinogradi, koja je u I klasi plodnosti, sačinjavaju sitne parcele oko sela koje se, uglavnom, koriste kao bašte. Ovaj podatak nam govori da Novo Selo nema naročito dobro, plodno zemljište, a to posebno važi za potese koji se naslanjaju na Deliblatsku peščaru (Vakant i prema Padini), gde je zemlja peskovita i slabo plodna. Približno istu sliku pružaju i podaci o klasifikaciji zemljišta iz 1799/1800. godine, kojom je obuhvaćen čitav tadašnji atar i prema kojoj imamo sledeće klase po kategorijama zemljišta:

oranica II klase
5.898
k.jut.
livade II klase
2.436
k.jut.
pašnjak I klase
443
k.jut.
pašnjak II klase
2.990
k.jut.

Po tipu, načinu obrađivanja i položaju, novoseljansko zemljište je karbonatni černozem i nalazi se većinom na trećoj terasi, koja ima znatno lošije vodne i druge osobine od prve i druge terase. Sadržaj humusa se kreće između 4,6 i 5,7°/o, sadržaj fosfora P2O5 0,6.—4,2 mgr na 100g zemlje i sadržaj kaiijuma K2O od 8—16 mg na 100g zemlje i reakcija zemljišta PH od 6,5—7,3 u kalijum hloridu. Prema tome, zemljište je dovoijno obezbeđeno u humusu, siromašno u fosforu, srednje obezbeđeno u kalijumu i neutralne reakcije. Citirani podaci su novijeg datuma i u njima se ogleda uticaj primene određenih agrotehničkih mera, kao što su savremena obrada i đubrenje. Situacija je ranije bila sigurno mnogo gora. Po mehaničkom sastavu, zemljište je peskovita ilovača, relativno laka za obradu.

Osnovne konture novoseljanski atar je dobio 1783. godine, kada je arondirana čitava Granica, ali je tokom vremena često menjao veličinu. Njega sačinjavaju sledeći potesi: Vakant, Livade, Stari vinogradi, Novi vinogradi, Stara pustara, Nova pustara, Ovčansko polje, Borčansko polje, Crnogorske parcele, Ledine, prema Padini, Volovski put, Vinogradi prema Vladimirovcu i Vinogradi prema Pančevu. Prema redosledu obrađivanja, najverovatnije je da su prvo obrađeni potesi oko starih naselja, a to su: Stari vinogradi, prema Kačarevu, prema Padini i jedan deo današnjih Ledina. Vakant je bio dugo nerazoran i služio je kao zemljište rezervisano za nove doseljenike. Prilikom naseljavanja Vladimirovca (1809) komanda puka je dodelila jedan deo  Vakanta novoosnovanom naselju. Veličina tog dela je 1.400 k. jut. po nekim podacima, dok je po drugim 1.500 k. jut. Livade, Stara i Nova pustara korišćene su kao livade i to do druge polovine XIX veka, kada su razorane. Ledine su dugo vremena korišćene kao zajednička seoska utrina, a razorane su tek početkom ovog veka. Potes Crnogorske parcele i jedan deo današnje šume razorani su posle prvog svetskog rata za potrebe tadašnje kolonizacije. Zadnje seoske utrine razorane su posle osnivanja Poljoprivrednog dobra ,,Brazda,, (1953), a jedan deo je razorala Zem- ljoradnička zadruga ,,Budućnost,, 1965/67. godine, tako da trenutno ima oko sela 50 ha utrina, koje nisu pogodne ni za obradu ni za korišćenje.

Ubrzo posle naseljavanja, 1767/68. godine Novo Selo je dobilo, isparcelisalo i podelilo 3.860 k. jut., a ubrzo posle toga još 1.654 k. jut., što čni 5.505 k. jut. zemlje. Prema tadašnjim propisima, osnovica prilikom podele zemlje bila je sesija, koja je bila veličine 30 k. jut. od čega 24 k. jut. oranica i Livada i 6 k. jut. pašnjaka.   Nešto kasnije površina sesije je nešto povećana, za 4 k. jut. pašnjaka, tako da je ona iznosila 34 k. jut. Površina zemlje, odnosno broj ili delovi sesija koji su dodeljeni pojedinim domaćinstvima zavisila je od veličine domaćinstva. U prvoj podeli, posle povećanja sesije na 34 k.jut. podeljeno je ukupno 6.239 k. jut., sa sledećim rasporedom po domaćinstvima: 

 

68
domaćinstva sa celom sesijom
2.312,0
k.jut.
61
domaćinstva sa 3/4 sesije
1.555,5
k.jut.
86
domaćinstva sa 1/2 sesije
1.562,0
k.jut.
107
domaćinstva sa 1/4
909,5
k.jut.

Površina atara je bila znatno veća od površina koje su izdeljene graničarima. Ostatak je korišćen kao zajedničke utrine. Po podacima iz 1799/1800. godine izdeljeno je do tog vremena 11.742 k. jut. zemljišta, što predstavlja veliki deo atara. Prema istim podacima, posedovna struktura je bila sledeća:

Veličina poseda u k. jut.
Broj domaćinstava
Bez zemlje
1
do 5 k.jut.
3
od 6 do 10
36
od 11 do 20
104
od 21do 30
54
od 31 do 50
44
od 5l do 70
15
preko 70
4

Podaci nisu potpuni, jer za neka domaćinstva nisu sačuvane popisne liste. U XVIII veku i početkom XIX veka nije postojalo pravo otuđivanja zemlje, te se uvećanje poseda vršilo dodelom na korišćenje novih secesionih delova na bazi uvećanja broja članova domaćinstva ili nasledstvom. Početkom kupoprodaje zemljišta, u drugoj polovini XIX veka, a naročito početkom ovog veka, dolazi do većih promena u posedu. Tu se pojavljuje i veća ekonomska diferencijacija među seoskim domaćinstvima, te dolazi do uvećanja nekih poseda na račun smanjenja drugih, odnosno do bogaćenja jednih na račun osiromašenja drugih. Tako, neposredno posle I svetskog rata, u Novom Selu je bilo oko 100 domaćinstava bez zemlje i oko 150 sa zemljišnim posedom manjim od 5 k. jut.

 

Glavni ratarski usevi koji su se gajili u Novom Selu bili su sledeći: ozima i jara pšenica, raž, napolica (mešavina pšenice i raži), ječam, ovas, kukuruz, proso, muhar, konoplja i lan. Za ove useve se može sa sigurnošću reći da su gajeni od samog početka. Nešto kasnije uvedena je u plodored uljana repica, a krajem XIX veka i detelina i lucerka. Prva kultura, zbog svojih skromnih zahteva prema zemljištu i obradi, gajena je najviše na novousvojenim površinama, a davala je višestruke koristi, jer osim ulja od nje se dobijala kvalitetna stočna hrana, a korišćena je ponekad samo za ishranu stoke u zelenom stanju.

 

Vrh